YABANCI

TÜRKİYE'DE YABANCI MAHPUSLAR

15 Nisan 2013 tarihli verilere göre Türkiye hapishanelerinde 122 ülkeden 2.222 yabancı mahpus tutulmaktadır. Bu mahpusların 1.109’u hükümlü, 1.113’ü tutuklu; 1.871’i erkek, 351’i ise kadındır. 

Uyruklarına göre sayısı en fazla olan 10 ülke şunlardır:

Türkiye’de En Fazla Mahpusu Bulunan 10 Ülke 

İran : 376

Suriye : 195

Nijerya : 157

Türkmenistan : 152

Gürcistan : 130

Bulgaristan : 111

Azerbaycan : 60

Afganistan : 56

Romanya : 51

Bolivya  : 44

 

Bu 10 ülkenin uyruğundaki mahpuslar, Türkiye’deki 2.222 yabancı mahpusun 1.332’sini oluşturmaktadır. Geriye kalan 890 mahpus 112 ülkenin uyruğundadır. 

Daha güncel verileri ise Malatya Milletvekili Veli Ağbaba’nın 20.12.2013 tarihinde verdiği soru önergesine dönemin Adalet Bakanı Bekir Bozdağ’ın 20.01.2015 tarihinde verdiği cevapta bulabilmek mümkün. Ocak 2015 tarihli bu cevaba göre 05.05.2014 tarihi itibariyle, ceza infaz kurumlarında 1.324’ü hükümlü ve 1.131’i tutuklu olmak üzere toplam 2.455 yabancı uyruklu kişi tutulmaktadır.

Yine bu soru önergesine verilen cevaptan öğreniyoruz ki 2000 yılından bu yana toplam 32 yabancı hükümlünün kendi talebi üzerine ülkesine nakledilmiştir ve 41 yabancı uyruklu hükümlünün ülkelerine nakli işlemleri de devam etmektedir.

 

Yabancı Mahpusların Özel İhtiyaçları ve Öneriler

Yabancı bir ülkenin hapishanesinde tutulan insanlar yani yabancı uyruklu mahpuslar, o ülkede yaşayan, dili ve kültürü bilen, göçmen statüsünde olabileceği gibi o ülkeye ilk kez gelmiş, kısa süreliğine uğramış kişiler veya ülkeyle hiçbir bağlantısı olmayan yabancılar da olabilir. Türkiye hapishanelerinde kalan yabancı mahpuslardan öğrendiğimiz bilgi neticesinde Türkiye sınırları içerisindeyken hapsedilen, kimsesi olmayan, maddi ve manevi destek görmeyen mahpuslar sayıca fazladır. Mahpuslardan edindiğimiz bilgiler doğrultusunda yaşanan sorunları dil ile ilgili engeller, adalete erişim,  nakil,  ayrımcılık ve maddi sorunlar başlığı altında toplayabiliriz.

 

Dil İle İlgili Engeller

  • Yabancı mahpuslar gözaltına alınmalarıyla birlikte sorunlar yaşamaya başlamaktadır. Dil bilmeyen kolluk kuvvetleri tarafından sorguları yapılmakta, savcılık aşamasında kendilerini ifade etmede yaşadıkları dil engeli nedeniyle tutuklanabilmektedirler. Mülteci statüsünde görülmesi gereken yabancıların da tutuklandığı ve hapishaneye gönderildiği durumlarla karşılaşılmaktadır. 
  • Yabancı mahpusların yaşadığı bir diğer dil engeli adalete erişim konusunda yaşanmaktadır. Baroların atadığı dil bilmeyen avukatlar yabancı mahpusların savunmalarını yapmak durumunda kalmaktadır. 
  • Yabancı mahpuslar, hapishanelerde dil bilen personel eksikliği nedeniyle birçok sorunla karşılaşmaktadır. Özellikle sağlık alanında sıkıntılar görülmekte, hastalıkların teşhis ve tedavisinde gecikmeler ve problemler yaşanmaktadır. 
  • Yabancı mahpuslar, hapishanelerde verilen merkezi yayınlarda kendi dillerinde izleyebilecekleri TV kanallarına erişmekte engellerle karşılaşmaktadırlar.  

 

Öneri

  • Yabancı mahpusların Barolar tarafından kendilerine dil bilmeyen avukat atandığı için savunmalarını yapamıyor oluşlarının önüne geçebilmek için Adalet Bakanlığı ile Barolar arasında bir koordinasyon sağlanmalı, dil bilen avukatların yabancı mahpusların avukatlığını üstlenmeleri sağlanmalıdır. 
  • Hapishanelerde yabancı mahpusların dil problemi nedeniyle hastalıklarının teşhis ve tedavisinde sorun yaşanmaması için gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu tedbirler hapishanelerde dil bilen (en azından ortak dil olarak İngilizce) sağlık görevlisinin istihdamı olabileceği gibi dil bilen bir personelin revirde çeviri görevini üstlenmesi şeklinde de olabilir. Bu konuda personel istihdamı sağlanana kadar, çeviri yapabilecek mahpusların yardımı sağlanabilir, bu yolla hem çeviri yapabilecek mahpusun sosyal yaşama daha fazla katılımı sağlanmış hem de hasta mahpusun teşhisi ve tedavisi yönüne adım atılmış olur. 

 

Adalete Erişim

Hapishanelerde bulunan yabancı mahpusların sığınma talebinde bulunabileceği de göz önüne alınmalı ve kendilerine bu konuda bilgi verilmesinin yol ve yöntemleri yaratılmalıdır. 

 

Öneri

  • Bazı Belçika hapishaneleri avukatlar tarafından düzenlenen “yabancı mahpuslara yönelik bilgilendirme seansları” gerçekleştirmektedir. 
  • Çek Cumhuriyeti, Malta ve Macaristan gibi bazı ülkelerde sivil toplum örgütleri yabancı mahpuslara ücretsiz hukuki destek sunmaktadır.

 

Nakil

  • Cezalarının kalan sürelerini ülkelerinde, ailelerine yakın geçirmek isteyen mahpusların sevklerinde bir dizi problem yaşanmaktadır. Türkiye’de hapis durumunda olan, gerekli prosedürü gerçekleştiren, sevk paralarını yatırmış mahpuslar ülkelerine sevklerini beklemekteler.  

 

Öneri

  • Yabancı mahpusların ülkelerine nakillerine dair prosedürler sadeleştirilmeli ve bu yolla bu süreç hızlandırılmalı, nakil isteyen yabancı mahpusların mağduriyetlerinin önüne geçilmelidir.

 

Ayrımcılık

  • Özel İhtiyaçları Olan Mahpuslar Projesi kapsamında edinilen bilgilerde Afrika kökenli mahpuslar arasında HIV görülme sıklığının fazla olduğu tespit edilmiştir. HIV konusunda eksik ve yanlış bilgilere sahip olan hapishane çalışanları ve diğer mahpuslar, HIV enfeksiyonu olan yabancı mahpusa ayrımcı yaklaşabilmektedir.  
  • Türkiyeli mahpuslar ve yabancı mahpuslar  ziyaret ve telefon hakkı konusunda aynı haklara sahiplerdir (Biri açık üçü kapalı olmak üzere ayda 4 ziyaret ve haftada 10 dakika telefonla görüşme hakkı). Tüm mahpuslar ziyaret ve telefon haklarından eşit bir şekilde yararlanıyor gibi gözükse de yabancı mahpuslar özelinde bu değerlendirme başka eşitsizliklere neden olmaktadır. Yabancı mahpusların yakınları için ziyaret Türkiyeli mahpusların yakınlarına göre çok daha masraflı olmasına ve ziyarete çok daha az gelebilmelerine rağmen ziyaretten aynı sürede yararlandırılmaları ve yabancı mahpusların ziyaretçilerinin çok daha az gelmesine rağmen Türkiyeli mahpuslarla aynı sayı ve sürede telefon hakkını kullanmaları bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. 
  • Yabancı mahpusların ziyaret haklarında yaşadıkları bir diğer sorunu “adli suçlulardan hükümlü ve tutuklular”ın ziyaretçilerinin ziyaretten 1 hafta önce ilgili Cumhuriyet savcılığına, “terör veya örgütlü suçlulardan hükümlü ve tutuklu” olanların ziyaretçilerinin ise ziyaretten 15 gün önce Adalaet Bakanlığı’na başvurmak zorunda olmasıdır. Bu zorunluluk ailelerin ziyaret gününden önce Türkiye’ye gelmelerini ve konaklamalarını gerektirmektedir. Bu durum mahpus yakınını hem zaman hem de giderler sebebiyle maddi olarak zorlayan ve ziyaret koşullarında sorunlar yaşatacak bir uygulamadır. 

 

Öneri

  • HIV konusundaki ayrımcılığın ortadan kaldırılması için, Adalet Bakanlığı tarafından, bu konuda faaliyet yürüten STÖ’lerin hapishane personeline ve mahpuslara yönelik seminerler vermesi sağlanabilir. 
  • Ziyaret ve telefon hakkı konusunda yabancı mahpuslara yönelik pozitif ayrımcılık yapılması sağlanmalı ve bu konuda düzenlemeye gidilmelidir.
  • Yabancı mahpusların aileleriyle ziyaret ve telefon görüşmesi yapabilmesi için gerçekleştirmesi gereken prosedürler gözden geçirilmeli ve sadeleştirilmelidir.
  • Polonya’da Doğu Avrupa ülkelerinden gelen mahpuslar, aile ziyaretlerinin daha kolay gerçekleşmesi için doğu sınırına yakın hapishanelere yerleştirilmektedir.
  • İtalya’nın Padova Hapishanesi’nde ailesi gelemeyen mahpusların aileleriyle görüşmeleri için Skype odaları bulunmaktadır.

 

Maddi Sorunlar

  • Türkiye hapishanelerinde idare tarafından mahpusa verilen üç öğün yemek ve aydınlatma dışında her şey ücret karşılığıdır. Örneğin  mahpus çay içmek istiyorsa kantinden su ısıtıcısı ve çay satın almak ve su ısıtıcısını taktığı prizde harcadığı elektriğin parasını da vermek zorundadır. Televizyon izlemek istiyorsa kantinde satılan televizyonu almak ve onun yaktığı elektriğin parasını da vermelidir. Daha da önemlisi bütün temizlik malzemelerini kendi parasıyla satın almak mecburiyetindedir. Yoksa ne kendisini ne de çamaşırlarını yıkayabileceği sabuna, deterjana sahip olamaz. Çay, televizyon, temizlik malzemeleri bir yana, mektup göndermek, telefon edebilmek de pul ve telefon kartı alabilmeye bağlıdır ve eğer mahpus maddi olanaklardan yoksunsa ailesi ve yakınlarıyla haberleşebilmenin olanaklarından da yoksundur. Yabancı mahpusların oldukça büyük bir kısmının neredeyse hiç ziyaretçisinin gelmediği, herhangi bir maddi imkandan yoksun oldukları düşünülürse bu ihtiyaçları karşılamalarının zorluğu da ortaya çıkmaktadır. Yabancı uyruklu mahpusların oldukça büyük bir kısmı, temizlik ve haberleşme gibi temel olarak görülebilecek ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz durumdadırlar.

 

Öneri

  • Yabancı mahpusların bir kısmı Türkiye’deki hapishanelerin atölyelerinde çalıştırılmaktadır. Ziyaretçilerini sıklıkla göremeyen, herhangi bir maddi kazancı olmayan mahpuslar için atölyelerden yararlanmak fazlasıyla önemlidir. Fakat tüm gün çalışmanın sonucunda kazanılan ücret 7-8 lira civarındadır. Bu ücret oldukça yetersizdir. Atölyelerde çalışmanın bedeli mahpuslardan ve emek örgütlerinden görüş alınarak tekrar belirlenmeli ve bunun ardından ihtiyaç sahibi mahpuslardan çalışmak isteyenlere öncelik tanınmalıdır.
  • İhtiyaç sahibi mahpuslar için temizlik gibi bazı temel ihtiyaç ürünleri, bedeli hapishanenin döner sermayesinden ve emanet para faizinden karşılanmak üzere mahpuslara verilmelidir.
  • İspanya’daki bazı STÖ’ler yabancı mahpuslar için ücretsiz pul ve telefon kartı sağlamaktadır. Benzer bir uygulama Türkiye’deki STÖ’lerin gündemine alınabilir.